Boeren verbinden hemel en aarde - Humane Agrarian Centre (Reisverslag India)

Printervriendelijke versiePDF versie

India heeft sinds de onafhankelijkheidsbeweging die zich losrukte van de Engelse kolonisatie een sterke traditie van een groot aantal vrijheidsstrijders.  Pratap Somvanshi,  uitgever van de Hindustan Times, de tweede grootste krant in India, schat dit aantal op 2,8% van de bevolking, toen in 1947 bij de onafhankelijkheid en nu nog steeds, bevestigd door een bezoek aan 5000 plattelandsdorpen.Die zelfde man ondersteunt mee het recente initiatief van enkele boeren in de regio Banda (Uttar Pradesh), om zich vrij te vechten van moderne Westers-gerichte invloeden  die de landbouw uithollen en uitbuiten, en de traditionele waarden van de agrarische familie- en dorpsentiteit ondermijnen.Daartoe werd het  ‘Humane Agrarian Centre’ opgericht, om boeren te stimuleren hun zelfbeschikkingsrecht en autonomie ter hand te nemen, vanuit een omvattende filosofie die onze menselijke verantwoordelijkheid tegenover de bodem, het plantenrijk, het dierenrijk en onze medemens centraal stelt.Enige voorgeschiedenisWereldwijd zijn boeren en boerinnen op zoek naar een bevestiging van de levendige waarden van hun beroep.  Overal ter wereld zie je dan ook groepen mensen die proberen de bronnen te benoemen van waaruit de landbouw werkt.Ook in het dorp Barodkar Khurd, nabij Banda (UP), is een dergelijke groep boeren al 25 jaar op weg naar de definitie van wat landbouw hoort te zijn.  De inspiratiebronnen zijn  gelegen in de schoonheid van de traditie, de rijkdom van de cultuur, de oeroude religieuze Vedische teksten, de rol van Mahatma Gandhi die pleitte voor dorpsautonomie, en vele andere denkers.  Op het Indische platteland is vanzelf nog een cultuur aanwezig van uitwisseling, boeren komen voortdurend bij elkaar op het erf, en er wordt veel gepraat en gedeeld.Uitzonderlijk is hier wel de diepgang en de ernst waarmee de landbouw verbonden wordt met de bronnen van ons bestaan.  Het is het streven naar harmonie en geluk en de zinvolheid van onze menselijke relatie met de natuur, vanuit het hogere begrijpen ervan, wat centraal staat  in de gesprekken.Ik had al enige voorgeschiedenis in India, vooraleer ik 3 jaar geleden deze groep boeren ontmoette.  Ik was verbonden met het INTACH project van de Verloren Tuinen van Khajuraho, alwaar ik bezig was met de landbouwkundige restauratie ervan.  Met de hulp en wijsheid van mijn goede vriend Swatantra Tiwari werd het me hoe langer hoe duidelijker dat de traditionele landbouwsystemen van India wellicht tot de beste der wereld behoorden, en hoe de afgelopen 100 jaar de Britse kolonisatie, de rigoureuze ontbossing van India en later de zogenaamd groene revolutie voor een complete landbouwkundige ontwrichting van dit prachtige land en haar bevolking gezorgd hebben.Mijn persoonlijke landbouwgeschiedenis in België is er een van strijd geweest, maar ik ben er succesvol  in geslaagd om te overleven in een gebied dat de afgelopen 100 jaar toonaangevend geweest was in Europa op het vlak van groenteteelt, en nu op 30 jaar tijd nagenoeg uitgestorven.   Honderden kleine bedrijfjes in mijn omgeving waren verdwenen door een sociaal en economisch gebrek aan appreciatie.  In mijn eigen bedrijf had ik samen met mijn vrouw de vernieuwende keuze gemaakt voor opbouw van bodemvruchtbaarheid, directe verkoop aan de consument, en autonomie op het vlak van behoud van lokale rassen.  Dat bleek een goede zet te zijn.Het was Swatantra die me tijdens mijn verblijf in India in contact bracht met Prem Singh, boerenleider in Barodkhar Khurd.  Inmiddels had ik, met behulp van INTACH, een boekje gepubliceerd getiteld ‘Conservation agriculture, pleading for a plentiful India’.  Al van bij de aanvang van de eerste gesprekken met Prem Singh en zijn collega-boeren, was er een gelijklopende draad in visie en ervaring.  Het ideeëngoed van mijn boekje opende nieuwe deuren en gaf deze boeren de moed om actief naar buiten te treden.Dit heeft in januari 2011 geleid tot het gezamenlijke besluit om een ‘open boerenuniversiteit’ op te richten.  In het proces van legalisering van deze naam kwam aan het licht dat je niet kan spreken over een universiteit zonder aan bepaalde voorwaarden te voldoen.  ‘Humane Agrarian Centre’ bleek een geschiktere naam.Ik was me toen nog niet bewust van de daadkracht van deze groep mensen.  Dat zou verbazingwekkend blijken.InfrastructuurMahatma Gandhi zei ooit eens: “Als je de wereld wil veranderen, veeg dan eerst je eigen stoep”.  Op de boerderij van Prem Singh komen gemiddeld 1000 à 2000 boeren per jaar langs.  Het viel me vorig jaar op dat daar veel rommel en plastiek op de grond lag.  Zoals overal in India.  Ik maakte daar toen een opmerking over, en kijk !  Nu ziet het erf er opgeruimd uit en staan er vuilbakken !  Westerse invloed kan ook wel eens nuttig zijn.Maar dat was het minste.  Op 1 jaar tijd is er een conferentiehal, tevens museum gebouwd, een goed uitgeruste keuken met eetzaaltje, slaapruimtes zijn voorzien en het gehele gebouwencomplex ademt een sfeer van ruimte en netheid.  Het museum bevat een overzicht van de geschiedenis van de mensheid, gezien vanuit het standpunt van de landbouw (dat is zelden voordien zo bekeken), en leidt naar concrete nieuwe gezichtspunten hoe we de landbouw holistisch en ecologisch kunnen organiseren.  Dit is uitgewerkt d.m.v. geschilderde afbeeldingen die door 15 jonge kunstenaars vervaardigd zijn.En alsof dat nog niet voldoende was, is er het afgelopen half jaar ook een volledige nieuwe boerderij gestart, als een toekomstgericht modelbedrijf, in het dorp Khahra, op verlaten braakliggende gronden, te midden van een cluster traditionele landbouwgemeenschappen, waar zelfs nog geen elektriciteit  is.  Een oppervlakte van 4 hectare is aangelegd volgens een agroforestery model, de gewassen zijn ingezaaid, er is irrigatie voorzien d.m.v. afdamming van de rivier (check-dams), en er is een schuur met wooneenheid neergezet.Co-existensialisme Al onze menselijke activiteit is verbonden met een mens- en wereldbeeld.  Op de essentiële levensvragen: “Wie ben ik, wat is bestaan, wat is harmonie ?” zijn in de loop der menselijke geschiedenis de meest uiteenlopende en tegenstrijdige antwoorden verleend.  Zijn we door God als mens geschapen naar zijn evenbeeld, of zijn we een veredelde apensoort ?  Daar begint het al.  Ligt ons geluk in de bevrijding van het ik, of in de bevrediging ervan door onbeperkte consumptie ?In de zoektocht naar een antwoord op deze existentiële vragen, is er door de boeren uit Banda veel inspiratie geput uit de inzichten van Shri Agrahar Nagraj Sharma (°1920), die uit een familietraditie komt van Brahmanen die de Veda’s bestuderen en interpreteren.  In een onvrede met de klassieke inzichten van zijn traditie, is deze moderne denker in een langdurige diepgaande meditatie gegaan die een periode van 30 jaar overspant.  Daaruit is een  filosofie geboren die alle domeinen van het leven omvat, en in wezen terug te voeren is tot ecologie, dit is onze relatie en verantwoordelijkheid tegenover de aarde, co-existentie genoemd.Een van de kernelementen daarin is de vaststelling dat de aarde, het plantenrijk en dierenrijk slechts te begrijpen zijn vanuit een systeemdenken.  Het gaat in deze 3 rijken om dynamische processen, met een doel en een ordening ,  in voortdurende kringlopen van duurzaamheid.  Met deze vaststelling kan je de halve wetenschap al onderuit halen.  Daarenboven stelt Nagraj dat niet strijd maar het streven naar harmonie de drijfveer is van de natuur rondom ons heen.  Daarmee kunnen we ook onze vanzelfsprekende Westerse aanname van het darwinisme even opzij schuiven.Doch waar het op aan komt is onze menselijke plaats aan de top van de piramide van het leven.  Wij mensen hebben ons in eigenzinnigheid losgescheurd van de levenswetten der aarde, en afstand genomen van de elementaire levensvragen.  Nagraj legt ons uit hoe we onze eigen virtuele werkelijkheid gecreëerd hebben, los van de natuurrijken (dier, plant, aarde) die ons toevertrouwd zijn.  Hoe we voortdurend meer nemen dan we geven, in tegenstelling tot de natuur die altijd meer geeft dan ze neemt.  Hoe ons niveau van bewustzijn beperkt blijft tot de wereld van illusies.  En hoe we er niet in geslaagd zijn om de verbinding van materie en bewustzijn te begrijpen en te zien.Een goed begrip van de werkelijkheid leidt tot een innerlijke herkenning en daaruit vloeit spontane actie voort.  Het was dan ook een vanzelfsprekendheid voor de groep boeren uit Barodkhar Khurd om met deze inzichten aan de slag te gaan en te vertalen naar de praktijk van de landbouw.Avartansheel kethiKethi betekent landbouw, maar Avartansheel is moeilijker te vertalen.  Het is zoiets als kringloop, maar het bevat ook het begrip duurzaamheid en ratio.Je zou het kunnen samenvatten in 8 principes:

  1. De natuur bestaat uit co-existentie
  2. Er is een welbepaalde verschijningsvorm in de natuur, gebaseerd op zelfregulatie, zelforganisatie en harmonie (het oertype)
  3. Er is een ratio en een ordening in de natuur (gulden snede)
  4. Er bestaat geen hebzucht in de natuur, de natuur voedt
  5. Er is overvloed voor alles en allen (er wordt meer gegeven dan genomen)
  6. Landbouw is een volvoerende activiteit; de boer kan een meerwaarde creëren maar het is de natuur die het werk doet
  7. Landbouw kan je niet alleen, het is een familiegebeuren
  8. Zelfvoorziening in de familie leidt tot autonomie die zijn waarde verleent aan sociale verantwoordelijkheid

Deze principes zijn de eenvoud zelve.  Misschien zijn ze juist daarom zo met de voeten getreden in onze moderne tijd.  Hebben we bvb enig recht om planten en dieren genetisch te manipuleren door aan het DNA te sleutelen, als we principe nr 3, er is een ratio en een ordening in de natuur, onderkennen ?  Of kan een boer zich nog producent noemen, als je principe nr 6 leest ?De praktijk van de landbouwHoe zou een goede landbouwpraktijk er kunnen uitzien om tegemoet te komen aan bovenstaande principes ?  En hoe zag de Indische traditionele landbouw eruit vooraleer de ontwrichting van de dorpsautonomie zijn intrede deed, en de vlucht naar de stad begon ?  En kunnen we hierin een antwoord vinden op de wereldproblematiek van klimaatverandering, honger, uitbuiting, verlies aan bodemvruchtbaarheid enz. ?

  1. De noodzaak van een ecosysteem.  Volgens de klassieke Indische ratio is het aangewezen om 1/3 van de bedrijfsoppervlakte te beplanten met bomen, hetzij bos, hetzij boomgaard, of een combinatie van nutsbomen en vruchtdragende bomen.
  2. De noodzaak van een gemengd bedrijf met huisdieren.  Het is belangrijk om de (heilige) koe in het centrum van het landbouwsysteem te plaatsen.  Ook hier is een ratio aanwezig van het aantal dieren per oppervlakte land. 
  3. Voldoende graasland en oppervlakte veevoeder voor de dieren, samen ongeveer 1/3 van de bedrijfsoppervlakte, met daarin voldoende vruchtwisseling en mengteelten.
  4. Het resterende 1/3 deel dient voor voedselvoorziening voor de mens, met optimale zorg voor bodemvruchtbaarheid en voedingskwaliteit.
  5. Verwerking van de natuurlijke productie op bedrijfsniveau en korte keten verkoop is een must, omwille van de meerwaarde en voldoening, zeggenschap over de prijs en de werkgelegenheid.

Ook hier weer de eenvoud zelve.  Een mens heeft 3 moeders: moeder aarde, de moeder die ons fysiek gedragen heeft en moeder koe.Landbouw moet in dienstbaarheid aan de basis liggen van 4 systemen, die in elkaar opgaan.  De familie-entiteit, de dorpsentiteit, de geografische culturele identiteit en de planeet aarde.  Onder een systeem verstaan we hier het begrepen zijn in een dynamisch proces, met een doel en een ordening, met in- en outputs en onderhevig aan duurzame kringlopen.Met een goede landbouw als basis kan een dorpsentiteit bvb voorzien in opvoeding, gezondheid, productie, rechtvaardigheid en organisatie.Ik heb in India dorpen bezocht waar geen hebzucht aanwezig is.  Dat is voor ons Westerlingen ongezien en bijna onwezenlijk.  Hier ligt een parel van onschatbare waarde, schoonheid en hoop.Eerste conferentieEind januari 2012 ging de eerste conferentie  van het ‘Humane Agrarian Centre’ door, en wel met  Europese deelnemers.  In een enorme gastvrijheid zijn we met een groepje van 7 Westerlingen, waaronder 5 jongeren, ontvangen door de Indische boerengemeenschap van Barodkhar Khurd.  Op de vernieuwde boerderij van Prem Singh werden we ondergedompeld in diepgaande lessen over co-existensialisme en praktisch onderricht over de Indische traditionele landbouw.  Bijgestaan door Louis, senior lesgever in biologische landbouw in België, kon ik ook enkele lessen verzorgen over bodemvruchtbaarheid en onze Westerse kijk op het principe van de gulden snede.De dag begon steevast met yoga, en eindigde meestal met een muzikaal feest.  Er was klassieke Indische muziek, religieuze muziek, dans en acrobatie, en boerenoogstliederen.  Cultuur is alomtegenwoordig en oneindig in India.Wij zijn er van overtuigd dat dit nieuwe centrum van grote betekenis kan zijn voor een herbronning van de landbouw, die wereldwijd in crisis verkeert.  Hier is een grote moed vertoond om een eenvoudig maar essentieel gedachtegoed vrij te maken, ten behoeve van de aarde en de mensheid.  Dit centrum is haar naam waardig: Humane Agrarian Centre.Johan D'hulster